(6)
ساختار بازار و بازیگران اصلی
مرکز مبادله ارز و طلا بهعنوان نهاد متولی انجام معاملات ارز تجاری، تحت نظارت مستقیم بانک مرکزی فعالیت میکند. معاملات در این مرکز میان متقاضیان فروش ارز (عمدتاً صادرکنندگان و دارندگان ارز مجاز) و متقاضیان خرید ارز (واردکنندگان و سایر اشخاص مجاز) انجام میشود.
بازار به دو تالار تقسیم شده است:
- تالار اول: ویژه کالاهای اساسی و ضروری مانند دارو، تجهیزات پزشکی، نهادههای دامی و برخی اقلام راهبردی با نرخهای ترجیحیتر.
- تالار دوم: ویژه سایر کالاها (غیرضروری و لوکس) که نرخ ارز در آن بر اساس عرضه و تقاضا تعیین میشود.
انواع معاملات ارزی
معاملات ارز تجاری به دو شیوه انجام میشود:
- معاملات مستقیم: خریدار و فروشنده ارز، مستقیماً با یکدیگر به توافق میرسند و بانک یا صرافی صرفاً نقش ثبت و نظارت را دارند. مسئولیت انتقال وجه و ارز بر عهده طرفین معامله است.
- معاملات غیرمستقیم: بانک یا شرکت صرافی عامل، وظیفه کارسازی وجه، انتقال ارز و تسویه را بر عهده دارد و نقش واسطه رسمی را ایفا میکنند. در معاملات غیرمستقیم، بانک حداکثر به میزان ارز در اختیار خود (موجود در سپرده متقاضی فروش) مجاز به سفارشگذاری برای فروش است.
فرایند فروش ارز (صادرکنندگان)
صادرکنندگان میتوانند ارز حاصل از صادرات یا سایر منابع مجاز را در مرکز مبادله عرضه کنند. فرایند شامل:
- احراز هویت متقاضی توسط شعب بانکها،
- اطمینان از وجود ارز در حساب یا نزد صرافی معرفیشده،
- ثبت درخواست فروش در سامانه مرکز مبادله،
- انجام معامله در صورت تطابق سفارشها،
- واریز معادل ریالی ارز (پس از کسر کارمزدها) به حساب فروشنده و رفع تعهدات صادراتی.
فرایند خرید ارز (واردکنندگان)
واردکنندگان برای خرید ارز باید دارای ثبت سفارش معتبر و مجوزهای ارزی لازم باشند. مراحل اصلی عبارتاند از:
- ارائه درخواست خرید ارز به بانک عامل،
- مسدودسازی معادل ریالی ارز در حساب متقاضی،
- ثبت درخواست در سامانه مرکز مبادله،
- انجام معامله در صورت وجود عرضه متناسب،
- انتقال ارز به ذینفع و تأیید دریافت توسط خریدار.
نقش نظارتی و سامانههای الکترونیکی
تمامی درخواستها و معاملات از طریق سامانه ارز تجاری مرکز مبادله ثبت و رصد میشود. بانک مرکزی از طریق این سامانه:
- بر نرخها،
- حجم معاملات،
- و ایفای تعهدات ارزی نظارت کامل دارد و گزارشهای لازم را استخراج میکند.
جمعبندی
دستورالعمل معاملات ارز تجاری در مرکز مبادله ارز و طلای ایران، چارچوبی منسجم برای انجام معاملات ارزی رسمی فراهم کرده است. این دستورالعمل با تفکیک بازارها، شفافسازی فرایندها، تعیین دقیق نقش بانکها و صرافیها و اعمال نظارت متمرکز، گامی مهم در جهت ثبات بازار ارز، حمایت از تولید و تسهیل تجارت خارجی کشور محسوب میشود.
