چک رمزدار چیست؟

چک رمزدار یا چک بین بانکی، نوعی از چک است که به درخواست مشتری و پس از دریافت کامل وجه از حساب او، توسط بانک صادر می‌شود. این چک عهده بانک است، نه عهده شخص و به همین دلیل ریسک برگشت خوردن آن وجود ندارد؛ منظور از «عهده بانک است» آن است که بانک صادرکننده متعهد به تأمین و پرداخت وجه چک است و نه شخصی دیگر. ویژگی اصلی چک رمزدار، وجود رمز امنیتی اختصاصی است که بر اساس الگوریتم‌های بانکی تولید می‌شود و رمز صادرشده تنها در شعبه درج شده روی فیزیک چک قابل اعتبارسنجی است.

این رمز باعث می‌شود جعل چک یا دستکاری اطلاعات آن تقریباً غیرممکن باشد. چک رمزدار معمولاً نقد نمی‌شود و فقط به حساب بانکی ذی‌نفع واریز می‌شود. به همین دلیل، استفاده از آن در معاملات رسمی، قراردادهای بزرگ، پرداخت‌های سازمانی و نقل‌وانتقالات بین‌بانکی بسیار رایج است.

برای ابطال این نوع از چک‌ها می‌بایست تأییدیه عدم وصول چک از سمت بانک مقصد به بانک صادرکننده چک اعلام گردد.

از دیگر ویژگی‌های چک رمزدار می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• صدور فقط در وجه ذی‌نفع مشخص
• غیرقابل انتقال و غیرقابل ظهرنویسی
• امنیت بسیار بالا به دلیل رمز اختصاصی
• قابل استفاده برای تراکنش های با مبالغ بالا

چک تضمینی (چک حواله یا چک بانکی) چیست؟

چک حواله بانکی که با نام چک تضمینی نیز شناخته می‌شود، نوع دیگری از چک بانکی است که بانک پرداخت وجه آن را تضمین می‌کند. در این نوع چک نیز مشتری ابتدا مبلغ موردنظر را به بانک پرداخت می‌کند و سپس بانک چک را در وجه ذی‌نفع صادر می‌نماید.

چک تضمینی برخلاف چک رمزدار الزاماً دارای رمز فیزیکی جداگانه نیست، اما به دلیل ثبت در سامانه‌های متمرکز بانکی مانند صیاد و چکاوک از امنیت بالایی برخوردار است. این چک نیز فقط در وجه شخص یا حساب مشخص صادر می‌شود و امکان صدور در وجه حامل وجود ندارد.

چک های تضمینی مانند چکهای صیادی رایج، در سامانه صیاد ثبت شده و نحوه وصول آنها در سیستم کلر نیز همانند چک‌های عادی می‌باشد.

برای ابطال چکهای تضمینی نیازی به دریافت تأیید از بانک مقصد نبوده و با درخواست متقاضی (شخصی که از بانک چک را در وجه ذی‌نفع دریافت نموده است) بانک صادرکننده می تواند چک را باطل نموده و به حساب متقاضی واریز نماید.

از ویژگی‌های مهم چک تضمینی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• تضمین پرداخت توسط بانک
• عدم امکان انتقال یا ظهرنویسی
• واریز وجه فقط به حساب ذی‌نفع
• ثبت اطلاعات چک در سامانه صیاد
• کاربرد گسترده در معاملات روزمره و رسمی

 

شباهت‌های چک رمزدار و چک تضمینی

چک رمزدار و چک تضمینی از بسیاری جهات شبیه یکدیگر هستند و همین موضوع باعث شده که گاهی این دو با هم اشتباه گرفته شوند. مهم‌ترین شباهت‌های آن‌ها عبارت‌اند از:

• هر دو عهده بانک هستند، نه مشتری
• پرداخت وجه آن‌ها تضمین‌شده است
• ریسک برگشت خوردن ندارند
• در وجه ذی‌نفع مشخص صادر می‌شوند
• قابلیت نقدشدن مستقیم ندارند و فقط به حساب واریز می‌شوند
• برای افزایش امنیت پرداخت طراحی شده‌اند

به همین دلیل، هر دو ابزار در معاملات مهم، قراردادهای رسمی و پرداخت‌های با مبالغ بالا جایگاه ویژه‌ای دارند.

 

تفاوت‌های اصلی چک رمزدار و چک تضمینی

با وجود شباهت‌های زیاد، تفاوت‌هایی میان این دو نوع چک وجود دارد که دانستن آن‌ها برای انتخاب درست اهمیت زیادی دارد.

• چک رمزدار فقط در یک شعبه وصول می‌شود اما چک تضمینی در تمام شعب بانک مقصد.

اولین تفاوت چک رمزدار و چک تضمینی، مربوط به فرایند صدور و کنترل است؛ صدور چک رمزدار معمولاً مستلزم کنترل‌های امنیتی بیشتری می‌باشد و به دلیل دارا بودن رمز برای یک شعبه مشخص، می‌بایست حتماً در شعبه تعیین‌شده در متن فیزیک چک وصول گردد اما چک‌های تضمینی همانند چکهای عادی صیادی دارای شناسه صیاد می‌باشند و در هر یک از شعب بانک مقصد امکان وصول دارد.

• ابطال و بازپس‌گیری مبلغ چک تضمینی راحت‌تر است.

در صورتی که متقاضی صدور چک، پس از صدور چک به هر دلیلی (نظیر به‌هم‌خوردن معامله) خواستار ابطال چک و بازپس گرفتن مبلغ چک باشد، فرایند ابطال چک رمزدار به دلیل نیاز به اخذ تأییدیه از بانک مقصد کمی زمانبرتر از ابطال چک تضمینی می‌باشد. از همین رو پیشنهاد میگردد فقط هنگامی که از انجام یک معامله اطمینان کامل دارید برای پرداخت آن از چک رمزدار استفاده نمایید.

• وصول چک رمزدار آنی است اما وصول چک تضمینی کمی زمانبر است.

ساعت وصول چک‌های رمز دار معمولاً ساعت 11 تا 12 (بسته به زمان اعلام‌شده توسط سامانه چکاوک) متغیر بوده و در خصوص چک‌های تضمینی همانند چکهای عادی در سیستم کلر معمولاً از ساعت 10 تا 11 (بسته به زمان اعلام شده توسط سامانه چکاوک) امکان ارسال به بانک صادرکننده جهت وصول مهیا می‌باشد.

بر همین اساس، در صورت ارائه چک رمزدار در مدت زمان اعلام شده توسط سامانه چکاوک به بانک، وصول چک‌های رمزدار آنی بوده و بلافاصله به حساب مقصد واریز می‌گردد در صورتی که چکهای تضمینی همانند چکهای عادی صیادی وصول می‌گردد.

• چک تضمینی امنیت بالایی دارد اما امنیت چک رمزدار، باز هم بالاتر است.

یکی دیگر از تفاوتهای مهم این دو نوع چک، وجود رمز امنیتی است. چک رمزدار دارای رمز اختصاصی بانکی است که یک لایه امنیتی مضاعف ایجاد می‌کند، در حالی که چک تضمینی بیشتر بر تضمین بانک و ثبت سیستمی متکی است.

• چک تضمینی رایج‌تر است.

تفاوت دیگر به میزان کاربرد و رواج آن‌ها برمی‌گردد؛ چک رمزدار معمولاً در پرداخت‌های بین‌بانکی، سازمانی و مبالغ بسیار بالا استفاده می‌شود، اما چک تضمینی کاربرد عمومی‌تری دارد و در معاملات مختلف میان اشخاص حقیقی و حقوقی رایج‌تر است.

 

ظاهر و اطلاعات درج شده روی چک رمزدار و چک تضمینی

باتوجه‌به اطلاعات ثبت شده روی چک‌های رمزدار، برای درخواست چک رمزدار باید این اطلاعات را به کاربر شعبه بانک ارائه دهید:

• شماره‌حساب مقصد (شماره شبا)
• کد شعبه‌ای که می‌بایست چک وصول گردد
• شماره ملی ذی‌نفع چک
• نام و نام خانوادگی ذی‌نفع

نمونه چک رمزدار

شکل ظاهری چک‌های تضمینی کاملاً مشابه چک‌های صیادی در دست اشخاص است با این تفاوت که در جایگاه معرفی صاحب حساب، نام بانک صادرکننده چک درج شده است.

همچنین باتوجه‌به اطلاعات ثبت شده روی چک‌های تضمینی، برای درخواست چک تضمینی باید این اطلاعات را به کاربر شعبه بانک ارائه دهید:

• شماره شبای ذی‌نفع چک
• شماره ملی ذی نفع
• نام و نام خانوادگی ذینفع

گفتنی است از آنجا که چک تضمینی از نوع چک‌های صیادی است، کاربر شعبه چک تضمینی را در سامانه صیاد نیز ثبت می‌کند و شناسه صیاد یکی از ارکان چک تضمینی محسوب می‌شود.

نمونه چک تضمینی

 

کارمزد صدور چک رمزدار و چک تضمینی

در حال حاضر، کارمزد صدور هر فقره چک رمزدار و تضمینی معادل 90000 ریال (9 هزار تومان) است.

 

نحوه استعلام و اطمینان از اصالت چک رمزدار و تضمینی

درصورتی‌که هنگام معامله، چک رمزدار یا تضمینی از خریدار گرفته‌اید و پیش از نقدشدن آن در بانک می‌خواهید از اعتبار آن اطمینان حاصل کنید باید به این روش عمل کنید:

درباره چک رمزدار:

تنها راه کسب اطمینان از صحت چک رمزدار استعلام چک از شعبه صادرکننده چک است؛ بنابراین لازم است به شعبه صادرکننده چک رمزدار مراجعه کنید یا با تلفن و ارائه مشخصات چک به کاربر شعبه صادرکننده چک، از صحت و واقعی‌بودن چک مطمئن شوید.

درباره چک تضمینی:

ساده‌ترین راه کسب اطمینان از اصالت چک تضمینی، استعلام شناسه صیادی چک تضمینی در سامانه صیاد است؛ بدین‌منظور  فقط ذی‌نفع چک (شخصی که چک به نفع او صادر شده است) می‌تواند از طریق موبایل‌بانک یا اپلیکیشن‌های پرداخت مثل 724، آپ، تاپ و… با وارد کردن شناسه صیاد چک، از واقعی بودن چک اطمینان حاصل کند.

راه دیگر کسب اطمینان از صحت چک تضمینی، استعلام چک از شعبه صادرکننده چک است؛ بنابراین به این منظور لازم است به شعبه صادرکننده چک تضمینی مراجعه کنید یا با تلفن و ارائه مشخصات چک به کاربر شعبه صادرکننده چک، از اصالت و واقعی بودن چکی که دریافت کرده‌اید مطمئن شوید.

جمع‌بندی

در نهایت می‌توان گفت چک رمزدار و چک تضمینی هر دو ابزارهایی امن و قابل‌اعتماد برای انتقال وجه هستند که با هدف کاهش ریسک معاملات طراحی شده‌اند. انتخاب بین این دو به عواملی مانند مبلغ پرداخت، نوع معامله، حساسیت قرارداد و رویه بانک بستگی دارد. برای معاملات بسیار حساس و مبالغ بالا، چک رمزدار گزینه‌ بهتری است، درحالی‌که برای بسیاری از معاملات رسمی و روزمره، چک تضمینی پاسخ‌گوی نیاز مشتریان خواهد بود.

شناخت تفاوت‌ها و کاربردهای این ابزارها به افراد کمک می‌کند تا با اطمینان بیشتر و ریسک کمتر، پرداخت‌های بانکی خود را انجام دهند.